همچنين نوعى از حصير - كه در گيلان و مازندران مىبافند - به بغداد حمل مىشود . سقز ، شير خشت و نفت سفيد [ نيز حمل مىشود ] . ايضا قلم براى تحرير در مملكت عثمانى از جنس نوعى نى است كه در حوالى شوشتر و حويزه و كنار آب قره‌سو سبز مىشود . زمانى نيز به اسلامبول توسط تجار فرنگستان از ايران ابريشم و پشم حمل مىشد . شال كشمير و مشك و ادويه هم تمام ايران را سير كرده و به مملكت عثمانى مىرسيد و مىشد كه از خليج فارس و بصره نيز حمل كنند . در مقابل ، ايران چيزى از مملكت عثمانى نمىآورد ، مگر قدرى خرما از بغداد و قليلى برنج براى كرمانشاهان و همدان و مقدار كمى از امتعهء فرنگستان كه از جانب حلب مىگيرد . مابقى وجوه نقد در امتعهء خارجه را در مملكت خود دريافت مىكند . اندازهء اين وجوهات از طلا و نقره به قدرى شايان است كه هنگامى كه ما در ايران بوديم ، نقودى غير از سكّهء عثمانى نديديم . سكهء ونيز هم در ايران باشد ، به جهت اينكه تجار در عوض امتعهء هندوستان از اين سكه مىگيرند و به هندوستان مىفرستند ، لهذا قليل الوجود است . پول سياه ايران عبارت است از قطعه‌اى مس به ضخامت يك خط و سه ربع هندسى ، و دوازده خط در پهنا - دوازده مساوى يك ضلع هندسى است - ، و بسيارست و وزن مساوى ندارد . بعضى بيشتر و بعضى كمتر ، يك دسيمه « 14 » وزن دارند . دسيمه پولى است كه ده عدد آن ، يك فرانس است . يك روى اين پول اسم شهرى است كه در آن سكّه ضرب شده و نيز تاريخ ضرب دارد ، و در روى ديگر شير و خورشيد است . در بعضى شيرى كه صيد غزالى كرده و گاهى هم صورت طاووس و گاه صورت خارپشتى كه خارهاى خود را باز كرده و گاهى صورت دو عدد ماهى نقش شده است . پول طلا و نقره از سكّهء خود ايران ، بسيار قليل‌الوجودترست . ت . تجارت ايران با هندوستان امتعه‌اى كه از ايران به هندوستان مىرود ، عبارت است از مس وافرى كه از هرات و خراسان و سجستان بيرون مىآورند ؛ گوگرد كه از جزيرهء هرمز استخراج مىكنند ؛ تنباكو ، روناس ، زرنيخ و مقدار بسيارى از ميوه‌هاى خشك شده مثل خرما ، كشمش ، بادام ، پسته ، غيسى و بعضى ترشىها و مرباها - خاصّه مرباى به - ، و گلاب شيراز و اسب و چرم و حصير و قدرى قليل ابريشم هم به طرف سورات و مخصوصا جميع ادويه‌هايى كه در هندوستان نيست ، برند . نقره و طلا از مملكت عثمانى جلب كنند و اين در صورتى است كه امتعه‌اى كه براى اينجا

--> ( 14 ) . دسيمه ( Decima ) - واحد پول متداول در قرن نوزدهم ميلادى است .